Νέα - Ανακοινώσεις

02/05/2018 "Αλλαγές και προκλήσεις στην οικογένεια του ασθενή με άνοια" του Δημήτρη Γαλάνη (Κοινωνικός Λειτουργός)

May 02 2018
 
 
Στο παρακάτω κείμενο θα προσπαθήσουμε να δούμε την οικογένεια ως ένα σύνολο, ως ένα ζωντανό σύστημα που αλληλεπιδρά συνεχώς και η πράξη του κάθε μέλους επηρεάζει το άλλο, και τι μπορεί να κάνει μετά την εμφάνιση μιας ασθένειας.
Αντιλαμβανόμενοι την οικογένεια με τα μέλη της ως ένα ζωντανό σύστημα , βλέπει κανείς πως είναι μια διαδραστική μονάδα που η αλλαγή στο ένα μέλος της επηρεάζει όλα τα υπόλοιπα. Φανταστείτε την οικογένεια σαν ένα εκρεμμές  : Όταν κινείται το ένα τμήμα του , όλα τα υπόλοιπα επίσης κινούνται - δεν υπάρχουν χωριστά το ένα από το άλλα και η κίνηση σε οποιοδήποτε μέρος του συστήματος θα επηρεάσει και τα υπόλοιπα μέλη.

Τι γίνεται όμως όταν το οικογενειακό σύστημα μπαίνει σε κρίση;

Η κρίση ορίζεται ως η 'μη προσαρμογή της οικογένειας στη νέα φάση της ζωής . Μπορεί να επέλθει λόγω :  απώλειας (θάνατος , απώλειας εισοδήματος , απώλεια δουλειάς  ) , από ένα χωρισμό ( διαζύγιο , μετακόμιση , οικονομική μετακόμιση ) , ή από μια ασθένεια συγγενικού προσώπου.

Η διάγνωση ενός μέλους της οικογένειας με μία σοβαρή ψυχική ασθένεια αλλάζει ολόκληρο τον «χάρτη» στο εσωτερικό της οικογένειας. Τα συμπτώματα του ίδιου του μέλους που νοσεί και οι αλλαγές που επέρχονται στις σχέσεις των μελών δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα που επηρεάζει όλα τα επίπεδα της ψυχοσυναισθηματικής και κοινωνικής ζωής της οικογένειας. Η οικογένεια κλονίζεται , τα δυναμικά μεταβάλλονται και  αλλάζουν οι ρόλοι μέσα στο σπίτι . Για να επανέλθει σε ισορροπία , χρειάζεται χρόνος προσαρμογής , ώστε να μην ασθενήσει όλη η οικογένεια.

Συγκεκριμένα , ο/η σύζυγος ή  το παιδί μετατρέπεται σε φροντιστή –αντιστροφή ρόλων αλλά και διατήρηση του ήδη υπάρχοντος . Λόγω των αυξημένων αναγκών του ασθενή , προτεραιότητα δίνεται στο ρόλο του φροντιστή ,με αποτέλεσμα να υποβαθμιστούν οι υπόλοιποι ρόλοι. Γίνεται ανακατανομή των ρόλων. Για παράδειγμα , όταν ο σύζυγος ασθενεί  με άνοια η σύζυγος γίνεται φροντίστρια , αλλά παραμένει και μητέρα , νοικοκυρά , εργαζόμενη , κι ένας άνθρωπος με προσωπικές ανάγκες , οι οποίες υποβαθμίζονται. Κυριαρχεί ντροπή για την ασθένεια, άγχος, θυμός ( για συγγενείς που μπορεί να μην στάθηκαν ,για  φίλους που απομακρύνθηκαν  ή και για τον ίδιο τον ασθενή που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί φέρεται αλλόκοτα) , λύπη, απώλεια, ενοχές κι απελπισία. Μπαίνουν νέα όρια και κανόνες στο σπίτι , τα υπόλοιπα μέλη συνεργάζονται ξανά για τη φροντίδα του. Βλέπει κανείς ότι υπάρχει μεταφορά της φροντίδας από τους γονείς στα παιδιά.
Εκτός από τις αλλαγές στην οικογένεια υπάρχουν κι ατομικές αλλαγές : Φυσική – ψυχολογική υγεία επιδεινώνεται για όλους λόγω μειωμένου χρόνου , το  προσωπικό  πρόγραμμα και οι προσωπικοί στόχοι αλλάζουν ,η ερωτική ζωή μεταβάλλεται ή διακόπτεται.
Επέρχονται οικονομικές αλλαγές αφού μπορεί να επιβαρυνθεί η οικογένεια λόγω της φροντίδας , καθώς και αλλαγές στο χώρο του σπιτιού όπως προσαρμογή χώρων για τον ανοϊκό ασθενή , ή και μετακόμιση του ασθενή με τον φροντιστή στο σπίτι του παιδιού τους για μεγαλύτερη φροντίδα.

Όλα τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσμα το οικογενειακό σύστημα  να «κλείνει» , και η απομόνωση οικογένειας και φροντιστή να αυξάνεται. Λόγω και του στίγματος της ψυχικής ασθένειας που κυριαρχεί επέρχεται απομάκρυνση από κοινωνικές επαφές κι εκδηλώσεις .
Το έργο αυτό είναι γεμάτο από συναισθηματική ένταση και φυσική εξάντληση, με αποτέλεσμα οι συγγενείς που φροντίζουν τέτοιους ασθενείς να χαρακτηρίζονται και αυτοί ως «τα κρυμμένα θύματα» της νόσου Alzheimer (ΝΑ) (Zarit et al., 1986). Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι οι οικογένειες που φροντίζουν ασθενείς με άνοια και ιδιαίτερα οι πρωτοβάθμιοι φροντιστές βιώνουν αυξημένη σωματική και ψυχιατρική νοσηρότητα, χαμηλού επιπέδου ποιότητα ζωής και κοινωνική απομόνωση.
Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;

Πρώτα από όλα χρειάζεται να καταλάβει κανείς πως η άνοια είναι μία ασθένεια στην αντιμετώπιση της οποίας η οικογένεια μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Χρειάζεται η οικογένεια να θωρακιστεί με τη βοήθεια επαγγελματιών ψυχικής, να εκπαιδευτεί  σχετικά με τη νόσο , τα χαρακτηριστικά της, την αντιμετώπιση και το χειρισμό δύσκολων καταστάσεων, να ενημερώνεται συνεχώς για τις  νέες θεραπείες, τα δικαιώματα , τις κοινωνικές παροχές, να συμμετέχει σε συναντήσεις (για ενημέρωση αλλά και για κοινωνική έξοδο που θα αποφέρει  και δικτύωση- γνωριμία με άλλους φροντιστές ).

Χρειάζεται αποδοχή της νέας κατάστασης κι όχι άρνηση της πραγματικότητας,  αποδοχή των αρνητικών συναισθημάτων ( πχ θυμός ) ή και των ακραίων/ προκλητικών ενεργειών του ασθενή . Ο φροντιστής κυρίως χρειάζεται να φροντίσει πιο πολύ και καλά τον εαυτό του , να βάλει όριο στην παροχή βοήθειας , να αναζητήσει ψυχοθεραπεία αν δει ότι δε μπορεί να διαχειριστεί μόνος του τα συναισθήματά του και την κατάσταση, να αναζητήσει προσωπικό χρόνο. Το να ζητήσεις βοήθεια δεν είναι αδυναμία , αλλά είναι υπέρ του ασθενή και υπέρ της οικογενειακής λειτουργίας. Αναζήτηση βοήθειας μπορεί να γίνει στην ευρύτερη οικογένεια , σε επαγγελματίες , σε φορείς , σε ομάδες αυτοβοήθειας. Για τον καλύτερο προγραμματισμό και φροντίδα του ασθενούς, την ενημέρωση όλων των μελών, τη συνεργασία και την μείωση του φορτίου , είναι καλό να προγραμματίζονται οικογενειακές συναντήσεις. Συμπεραίνοντας , η φροντίδα για κάποιον που πάσχει από άνοια θέτει τεράστιο βάρος στη σωματική και ψυχική υγεία του φροντιστή, και μπορεί να απειλεί με αποδιοργάνωση συνολικά στην οικογένεια. Η ασθένεια εκτός από τις αρνητικές τις επιπτώσεις , προσφέρει τη δυνατότητα της ‘ανταπόδοσης’ της φροντίδας , αλλά και το να βιώσει η οικογένεια εμπειρίες και στιγμές πρωτόγνωρες (εκμυστηρεύσεις, συμφιλίωση, περισσότερος χρόνος μαζί ) . Πολλοί φροντιστές ομολογούν ότι έζησαν πρωτόγνωρες εμπειρίες με τον ασθενή ,εκμυστηρεύτηκαν,  συμφιλιώθηκαν. Μέσω της ασθένειας ανακαλύπτεις νέους τρόπους επικοινωνίας με τον ασθενή, προσπαθείς να δώσεις νόημα σε αυτά που κάνει, να αναγνωρίσεις τα συναισθήματά του αλλά και τα δικά σου. Να σκεφτείς πχ για ποιό λόγο μπορεί να θυμώνεις με τον ασθενή : λόγω του ότι φέρεται αλλόκοτα , λόγω ότι δεν αντέχεις να τον/την βλέπεις να είναι σε αυτή την κατάσταση επειδή ήταν κάποτε δυνατός/ή , ή επειδή ήσουν θυμωμένος πάντα μαζί του και τώρα μπορείς να του το δείξεις;

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η προσπάθεια κοινωνικοποίησης , η καταπολέμηση της απομόνωσης και η συνεργασία με ειδικούς, αλλά και την κοινότητα, τόσο για την υγεία του ασθενή αλλά και για την διατήρηση της υγείας του φροντιστή.
 
Δημήτρης Γαλάνης
Κοινωνικός Λειτουργός Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων ΕΠΑΨΥ
 
Read 36 times
Rate this item
(0 votes)

Η Ε.Π.Α.Ψ.Υ. ιδρύθηκε το 1988 και έκτοτε δραστηριοποιείται αδιάκοπα με σκοπό την προσφορά ενός εναλλακτικού μοντέλου παροχής ψυχιατρικής φροντίδας στην Κοινότητα, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ψυχική Υγεία «Ψυχαργώς» και με βάση τις αρχές της Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης.

 

Στηρίζουμε

Στηρίξτε μας

Αριθμοί Λογαριασμού Δωρεών

ALPHA BANK ΙΒΑΝ - GR8001405010501002002007209

ΕΘΝΙΚΗ ΙΒΑΝ - GR1801101380000013848014745

ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΙΒΑΝ -  GR1001717530006753115644106

Επικοινωνία

  Ε.Π.Α.Ψ.Υ.
Αμαρουσίου Χαλανδρίου 68
Μαρούσι, Αττική, Τ.Κ.: 151 25

 +30 210 80 56 920

        +30 210 80 56 921 (Φαξ)

 This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 9.00 - 17.00