Άρθρα

6/11/2019 Όψεις του σχολικού εκφοβισμού ΚΜΨΥ ΒΑ Κυκλάδων ΕΠΑΨΥ

Nov 06 2019
Οψεις του Σχολικού Εκφοβισμού

 Κάθε χρόνο, έως και ένα δισεκατομμύρια παιδιά βιώνουν κάποια μορφή σωματικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής βίας ή παραμέλησης. Η θυματοποίηση κατά τη παιδική ηλικία μπορεί να επιφέρει βλάβη στη σωματική και ψυχική υγεία και να επηρεάσει ολόκληρη τη ζωή των παιδιών.

Ορισμός 

 Ο εκφοβισμός στο σχολικό πλαίσιο ορίζεται ως η ηθελημένη, απρόκλητη και επαναλαμβανόμενη άσκηση βίας απο ένα άτομο προς ένα άλλο. Απώτερος σκοπός του μαθητή που εκφοβίζει είναι η επιβεβαίωση του ελέγχου και της δύναμης του όπως επίσης και η επιθυμία να υποβιβάσει, να εξευτελίσει ή να εξαναγκάσει τον /την αποδέκτη του εκφοβισμού σε κάποια ανεπιθύμητη πράξη.

 Η επιθετικότητα, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, γίνεται αντιληπτή ως ψυχική ενέργεια παράγωγο της σύγκρουσης των δύο βασικών ενστίκτων, της ζωής και του θανάτου, συνεπώς συνιστά μια αναπόφευκτη εκδήλωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ο εκφοβισμός ή θυματοποίηση, είναι η σωματική ή λεκτική επίθεση που προκύπτει επανειλημμένα και η οποία περιλαμβάνει μια ανισότητα δυνάμεων, ως εκ τούτου αυτά τα φαινόμενα δεν περιορίζονται μόνο στο σχολείο αλλά και στις οικογενειακές και ερωτικές σχέσεις όπως και στον επαγγελματικό χώρο.

Το πιο τραυματικό στοιχείο στη συνθήκη του εκφοβισμού είναι η στιγμή της απειλής, την οποία δημιουργεί αυτός που απειλεί και δε στηρίζεται σε καμία αρχή. Καταργείται με αυτό το τρόπο η έννοια του χρόνου του υποκειμένου και με αυτό τον τρόπο δημιουργείται ο τρόμος.

Τρόποι Εκδήλωσης

 Ο ενδοσχολικός εκφοβισμός εκδηλώνεται μέσω διαφορετικών μορφών βίας. Κατά αυτόν τον τόπο, η σωματική βία περιλαμβάνει γροθιές, σπρωξίματα, κλωτσιές και γενικότερες απειλές της σωματικής ακεραιότητας του αποδέκτη, η λεκτική βία αναφέρεται σε βρισιές, συκοφαντίες, απειλές και οποιουδήποτε τύπου υποβιβαστικά σχόλια. Η ψηφιακή βία περιλαμβάνει υλικό που διακινείται μέσω του διαδικτύου(π.χ. μέσα κοινωνικής δικτύωσης) με σκοπό την ταπείνωση ή απειλή, στη σεξουαλική βία εντάσσονται συμπεριφορές όπως προσβλητικές χειρονομίες και κινήσεις, ενώ η ψυχολογική βία αφορά τον κοινωνικό αποκλεισμό καθώς και το γενικότερο χειρισμό των κοινωνικών σχέσεων.

Ενδείξεις ότι κάποιο άτομο υφίσταται εκφοβισμό

 Οι ενδείξεις ποικίλουν απο μειωμένη διάθεση, απόσυρση, εκδήλωση σωματικών συμπτωμάτων και άρνηση για το σχολείο έως πιο άμεσα αντιληπτές ενδείξεις όπως μώλωπες, σημάδια επίθεσης, απώλεια πραγμάτων ή χρημάτων καθώς και γενικότερες αλλαγές στη λειτουργικότητα του παιδιού.

Αιτιολογία

 Στην εκδήλωση του φαινομένου του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο συμβάλλει η διαπλοκή ψυχολογικών , οικογενειακών , κοινωνικών, γνωστικών και συναισθηματικών παραγόντων. Ειδικότερα, σημαντικό ρόλο παίζουν αρχικά τα ατομικά χαρακτηριστηκά των παιδιών (πχ ιδιοσυγκρασία, εξελικτική πορεία, τραυματικές εμπειρίες), όπως επίσης και τα χαρακτηριστικά του οικογενειακού τους περιβάλλοντος (πολύ αυστηρές ή πολύ ελαστικές μέθοδοι ανατροφής, πρότυπα επιθετικής συμπεριφοράς, βία, ανασφαλής δεσμός κλπ.) Υψηλής σημασίας κρίνονται και οι διάφορες πλευρές του σχολικού περιβάλλοντος όπως η ανεπαρκής εποπτεία, ο συνωστισμός μαθητών, οι ελλείψεις προσωπικού, καθώς και το ψυχολογικό κλίμα του σχολείου (ανταγωνιστικό, ελεγκτικό, κλπ) και οι πολιτικές του εκπαιδευτικού συστήματος (υπερβολική χρήση της τιμωρίας και της αποβολής ως μέσου πειθαρχίας, δυσανάλογη επιβράβευση κοινωνικά θετικών συμπεριφορών κλπ.) Επιπρόσθετα, οι στάσεις των ίδιων των παιδιών, των γονέων και των εκπαιδευτικών απέναντι στη βία, ο τρόπος προβολής της απο τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και γενικότερα κοινωνικά προβλήματα ενισχύουν τις αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο

 Οι συνέπειες του εκφοβισμού και της βίας στα παιδιά είναι σοβαρές και καθοριστικές για τη ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και εξέλιξη. Τα παιδιά που πέφτουν θύματα εκφοβισμού και βιας στο σχολείο είναι δυνατόν να παρουσιάσουν σχολική άρνηση, η οποία μπορεί να δηλώνεται είτε με λόγια "Δε θέλω να πάω στο σχολείο" είτε με ψυχοσωματικά συμπτώματα. Συχνά οδηγούνται στη σχολική σποτυχία ή και μαθησιακές δυσκολίες. Ένα παιδί που εκφοβίζεται ζει σε ένα καθεστώς άγχους και ανασφάλειας και ενδέχεται να εμφανίσει φοβίες και καταθληπτικό συναίσθημα.

Πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού

Οι διαστάσεις του προβλήματος του σχολικού εκφοβισμού σε συνδιασμό με τις επιπτώσεις του, επιτάσσουν τη στροφή της προσοχής προς την αντιμετώπιση του φαινομένου. Η αντιμετώπιση και η πρόληψη για να είνια αποτελεσματικές θα πρέπει να πραγματώνονται σε όλους τους τομείς που δραστηριοποιούνται τα παιδιά, όπως είναι η οικογένεια, το σχολείο κλπ.

 Σχολείο. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να συζητά με τους μαθητές για τα δικαιώματά τους, τους κανόνες συμπεριφοράς στο σχολείο και να καθοδηγεί απο νωρίς τους μαθητές σε κατάλληλους τρόπους έκφρασης της επιθετικότητας (όπως τα αθλήματα, οι τέχνες κλπ) Επιπλέον τονίζεται η σημασία της αντιμετώπισης τνω αιτιών απομόνωσης και περιθωριοποίησης μαθητών και η ανάγκη ένταξής τους στη σχολικής ομάδα τω νεοφερμένων μαθητών ή των μαθητών με ειδικά προβλήματα και ανάγκες.

Οικογένεια. Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διάπλαση του χαρακτήρα και την ανασφάλεια των παιδιών τους. Ως εκ τούτου, μπορούν να προβούν σε διάφορες δράσεις για τη πρόληψη του εκφοβισμού. Σε πρώτο επίπεδο, συνίσταται η θέσπιση ορίων και μέτρων στη συμπεριφορά των παιδιών στο ενδοσχολικό και στο εξωσχολικό περιβάλλον και η ενθάρρυνση των παιδιών να συζητούν για το σχολείο, τις δραστηριότητες, τα προβλήματα και τα ενδιαφέροντά τους. Η εμπλοκή στη σχολική ζωή των παιδιών και η δημιουργία ενός δικτύου με τους άλλους γονείς που θα συζητούνται θέματα του σχολικού εκφοβισμού και της ασφάλειας στο σχολείο προάγει ένα κλίμα ασφάλειας.

Αντιμετώπιση περιστατικών εκφοβισμού και βίας στο σχολείο

  Στο σχολείο. Για την άμεση αντιμετώπιση περιστατικών εκφοβισμού και βίας στο σχολείο πρέπει ο εκπαιδευτικός να διαβεβαιώσει το παιδί-θύμα ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για ότι έχει συμβεί και να του θυμίσει ότι το νοιάζεται και ότι ο εκπαιδευτικός μπορεί να το προστατεύει και να προτείνει στο παιδί και στην ομάδα τάξης πρακτικούς τρόπους για την αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων. Ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός οφείλει να ενημερώσει αμέσως τους γονείς του παιδιού, όπως και την ομάδα των εκπαιδευτικών και το διευθυντή του σχολείου, ενώ εάν κρίνεται αναγκαίο, πρέπει να ζητείται βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας. Η συζήτηση του γεγονότος στη τάξη σε δεύτερο χρόνο ως κάτι σοβαρό και ως ευθύνη όλων κινητοποιεί την αλληλεγγύη των μαθητών.

Στην οικογένεια. Η οικογένεια του παιδιού που εμπλέκεται στο σχολικό εκφοβισμό με το ρόλο του θύτη οφείλει να το ενημερώσει για το σχολικό εκφοβισμό, τη σοβαρότητα του και τις συνέπειες που μπορεί να έχει τόσο για το θύμα όσο και για τον ίδιο. Πρέπει να ενδιαφέρονται και να ενισχύουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού ούτως ώστε να μη καταφεύγει σε πράξεις επιβολής του σε κάποιον αδύναμο ενώ παράλληλα μέσα στην οικογένεια θετικό ρόλο παίζει η εξασφάλιση κλίματος ασφάλειας και αποδοχής με θέσπιση σταθερών και σαφών ορίων που πρέπει να εφαρμόζονται και να τηρούνται. Η λειτουργία της οικογένειας ως μια ομάδα που τα μέλη της αλληλουποστηρίζονται και δεν υπάρχει μόνο το κάθετο σχήμα γονείς -παιδί, αλλά καλλιεργείται  και η έννοια της ομάδας που συζητά τις ανάγκες και τα προβλήματα της και συνεκτικά προσπαθεί να τα λύνει βοηθά στη πρόληψη αυτών των φαινομένων.

Οι γονείς των θυμάτων θα πρέπει να είναι σε ετοιμότητα να εντοπίσουν αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού τους. Ανεξήγητες αλλαγές στη συμπεριφορά, στην όρεξη, στη διάθεση, στις συνήθειες του ύπνου, στη σχολική τους επίδοση, καθώς και η γνώμη τους  για κάποιους συνομήλικους ή ακόμη κάποια σωματικά σημάδια όπως οι μελανιές ή οι εκδορές αποτελούν ενδείξεις που πρέπει να προβληματίσουν. Τον εκφοβισμό συγκροτούν και σημάδια φόβου απέναντι στο σχολείο, δηλαδή όταν το παιδί αρνείται να πάει στο σχολείο ενώ αυτά τα παιδιά δείχνουν να προτιμούν τη μοναξια, και να αποφεύγουν τις κοινωνικές δραστηριότητες. Εαν τότε οι γονείς αντιληφθούν πως το παιδί τους έχει πέσει θύμα εκφοβισμού, θα πρέπει να προσεγγίσουν με εμπιστοσύνη το παιδί και να κουβεντιάσουν  για αυτή του την εμπειρία και να το απενοχοποιήσουν. Δεν πρέπει να θέσουν το παιδί εναντίον του θύτη προκειμένου να εκδικηθεί, καθώς με αυτό το τρόπο το πρόβλημα θα οξυνθεί αλλά μπορούν να τονίσουν τον τρόπο επικοινωνίας με τον εκπαιδευτικό στον οποίο επίσης μπορεί το παιδί να εμπιστευτεί το πρόβλημα του και να ζητήσει βοήθεια, δίνοντας στο παιδί να καταλάβει ότι δεν τίθεται θέμα να "μαρτυρήσει" στο δάσκαλο το θύτη.

1056 γραμμή βοήθειας για παιδιά και γονείς

Βιβλιογραφεία

Ασημόπουλος,Χ.,Χατζηπέμο, Θ., Σουμάκη, Ε.,Διερεμέ,Σ.,Γιαννακοπούλου,Δ. και Τσιάντης, Ι.(2008) - Το φαινόμενο του εκφοβισμού στο δημοτικό σχολείο"Απόψεις μαθητών, απόψεις εκπαιδευτικών.Παιδί και Έφηβος, 10(1)"97-110
Γιαννακοπούλου, Δ., Διαρεμε, Σ., Σουμέκη, Ε., Χατζηπέμου,Θ.,Ασημόπουλος,Χ., και Τσιαντής, Ι.(2010) Καταγραφή αναγκών και ευαισθητοποίηση για το φαινόμενο του εκφοβισμού σε σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στη περιοχή της Αθήνας. Ψυχολογία, 17(2) 156-175
Olwes, D.(2009) Εκφοβιμσός και βία στο σχολείο, Τι γνωρίζουμε και τι μπορούμε να κάνουμε, Έκδοση Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και το Εφήβου. (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.), Αθήνα
Rigby,K.(2008) Σχολικός εκφοβισμός- Σύγχρονες απόψεις. Εκδόσεις Τόπος, Αθήνα.
Read 23 times
Rate this item
(0 votes)

Η Ε.Π.Α.Ψ.Υ. ιδρύθηκε το 1988 και έκτοτε δραστηριοποιείται αδιάκοπα με σκοπό την προσφορά ενός εναλλακτικού μοντέλου παροχής ψυχιατρικής φροντίδας στην Κοινότητα, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ψυχική Υγεία «Ψυχαργώς» και με βάση τις αρχές της Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης.

 

Στηρίζουμε

Στηρίξτε μας

Αριθμοί Λογαριασμού Δωρεών

ALPHA BANK ΙΒΑΝ - GR8001405010501002002007209

ΕΘΝΙΚΗ ΙΒΑΝ - GR1801101380000013848014745


Επικοινωνία

  Ε.Π.Α.Ψ.Υ.
Σαλαμίνος 36,
Μαρούσι, Αττική, Τ.Κ.: 151 24

 +30 210 80 56 920

        +30 210 80 56 921 (Φαξ)

 This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 9.00 - 17.00