Απόψεις

 Ο καθηγητής Στέλιος Στυλιανίδης τοποθετείται σχετικά με το φαινόμενο ένταξης νεαρών ατόμων σε φονταμελιστικές οργανώσεις. Πατήστε στην εικόνα για να δείτε τη συνέντευξη.

 

Όσο περνούν οι ώρες ολοένα και περισσότερα στοιχεία γίνονται γνωστά για τους δύο τζιχαντιστές που επέδραμαν στην εκκλησία του Σεντ-Ετιέν-ντι-Ρουβρέ στη Νορμανδία και έσφαξαν τον 84χρονο ιερέα της πριν πέσουν νεκροί από τα πυρά των αστυνομικών.

Ο πρώτος που ταυτοποιήθηκε από τις Αρχές ήταν ο 19χρονος Γάλλος, αλγερινής καταγωγής, Αντέλ Κερμίς. Είχε ριζοσπαστικοποιηθεί στον τζιχαντισμό, προσπάθησε, δίχως επιτυχία, δυο φορές, να ταξιδέψει στη Συρία, είχε κάνει φυλακή, φορούσε ‘βραχιολάκι’ επιτήρησης και παρότι, από το μακελειό στο περιοδικό Charlie Hebdo, το 2014, και μετά απειλούσε ανοικτά με επιθέσεις εναντίον των ‘απίστων’, η σχεδόν ‘προαναγγελθείσα’ δράση του δεν συγκρατήθηκε. Φίλοι και γνωστοί στους οποίους συχνά-πυκνά έκανε κηρύγματα μίσους, τον χαρακτήρισαν «ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να σκάσει».Ένας γνωστός του, μάλιστα -γράφει ο Guardian- είπε στο ραδιόφωνο του RTL ότι «δεν μου έκανε εντύπωση ότι το έκανε αυτός, όλα για τέτοια πράγματα μιλούσε».

 

kermiche copy

Αριστερά ο Αντέλ Κερμίς, δεξιά ο ναός του Σεντ-Ετιέν-ντι-Ρουβρέ - Πηγή: twitter/Reuters

Μαζί με τον Κερμίς στην αιματηρή επίθεση στο ναό της Νορμανδίας ήταν ένας συνομήλικος του από τη νοτιο-ανατολική Γαλλία, τον οποίον οι Αρχές προσώρας αναφέρουν ως Abdel Malik PΔεν είχε φάκελο στην αστυνομία.

Είχε όμως ριζοσπαστικοποιηθεί όπως ακριβώς και ο Αντέλ Κερμίς και παρότι, σε αντίθεση με αυτόν, ήταν ‘κάτω από τα ραντάρ’ ήταν εξίσου έτοιμος. Όσο έτοιμοι, δυστυχώς, απ’ ότι δείχνει η ζοφερή πραγματικότητα τα τελευταία χρόνια είναι πολλοί νέοι -άνδρες και γυναίκες- μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς σε δυτικές χώρες.

Τι είναι, άραγε, αυτό που ωθεί ολοένα και περισσότερα απ’ αυτά τα παιδιά στον τζιχαντισμό;

 

Η εξαθλίωση και η απομόνωση απαντούν οι κοινωνικοί επιστήμονες, οι οποίοι παρακολουθούν με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον την εξέλιξη του φαινομένου κυρίως σε ό,τι αφορά την επαναληπτικότητα και την κλιμάκωση των μορφών βίας.

Όπως αναφέρει στο CNN Greece ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Στέλιος Στυλιανίδης, πολλά από τα μουσουλμανόπαιδα κυρίως δεύτερης και τρίτης γενιάς δεν νοιώθουν ενσωματωμένα στις κοινωνίες της Δύσης, δεν χτίζουν δεσμούς με γηγενείς αλλά με άτομα ίδιας καταγωγής, δεν διαβλέπουν ελπίδα για το αύριο. Έτσι οι φονταμενταλιστές τους πείθουν ότι το 'δυτικό παράδειγμα' έχει ναυαγήσει, είναι 'ο εχθρός' και πρέπει να εξολοθρευτεί.

 

ΠΗΓΗ: CNN.GR

Ο Φρόυντ έδειξε από το 1901, στην «Ψυχοπαθολογία της καθημερινής ζωής», ότι οι παραπραξίες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι lapsus linguae, ήταν σχηματισμός συμβιβασμού μεταξύ της συνειδητής πρόθεσης του ατόμου και της απώθησης. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η παραπραξία είναι, σε ένα άλλο επίπεδο, μια «επιτυχημένη πράξη»: Η ασυνείδητη επιθυμία πραγματώνεται τελικά με έκδηλο, φανερό τρόπο, ανεξάρτητα από τη βούληση του ατόμου.

Ο παλιός συμφοιτητής και φίλος Γιάννης Μουζάλας διέπραξε άθελά του ένα ατόπημα: Με μια παραπραξία του κατάφερε να αναδείξει στην επιφάνεια τη συλλογική «συμφωνία διάψευσης» (Ρενέ Καές) και για τα εθνικά θέματα πάνω στην οποία στηρίζεται η ένοχη σιωπή του πολιτικού συστήματος.

Εξηγούμαι: Η ΠΓΔΜ ή Σκόπια ή FYROM είναι ένας εθνικός νεολογισμός στον οποίο κατέφυγε η ελληνική πολιτική ελίτ επειδή δεν κατάφερε σε μια κρίσιμη ιστορική στιγμή (πακέτο Πινέιρο, 1992) να συγκροτήσει προς όφελος του έθνους έναν έξυπνο σχηματισμό συμβιβασμού, όπως ακριβώς μας έδειξε ο Φρόυντ για τις παραπραξίες.

Ο αναπληρωτής υπουργός μεταναστευτικής πολιτικής, μη επαγγελματίας πολιτικός και ενδεχομένως εξαντλημένος από την βαρύτατη ατζέντα την οποία καλείται να διαχειριστεί, διέπραξε το μέγιστο «εθνικό ολίσθημα»: Αποκάλεσε «Μακεδονία» τη χώρα που 140 χώρες του κόσμου και όλα τα ξένα ΜΜΕ αποκαλούν «Μακεδονία».

Χωρίς πρόθεση δημόσιας ψυχανάλυσης στον Γιάννη, μπορώ να υποθέσω ότι, όντας σε διαρκή ώσμωση με τους ξένους συνομιλητές του που χρησιμοποιούν την ονομασία «Μακεδονία», ενδεχομένως ασυνείδητα, εξέφρασε μια «λύση», που λόγω πολιτικής ανικανότητας και διπλωματικού μαξιμαλισμού δεν καταφέραμε να πετύχουμε. Ένας γεωγραφικός προσδιορισμός της «Μακεδονίας» θα είχε αποτρέψει μια σειρά από άχρηστες εντάσεις, θα είχε μειώσει την έξαλλη πατριδοκαπηλία, τον εθνικιστικό παροξυσμό και τον χορό της υποκρισίας.

Η δυσαρμονική συμμαχία ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δείχνει τώρα τα όριά της: Η εμμονική προτροπή του Π. Καμμένου για την παραίτηση του Γ. Μουζάλα δημιουργεί μείζον θέμα στην κυβερνητική συνοχή υπονομεύοντας την – έτσι κι αλλιώς προβληματική – διαχείριση τεράστιων και πολύπλοκων προβλημάτων.

Η επιστροφή του απωθημένου για την επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ θριαμβεύει: Πρέπει να συνυπάρξει με έναν ανόητο και ανεύθυνο εταίρο που έχτισε την πολιτική υπόσταση και τη φυσιογνωμία του παίζοντας με θέματα ψευδούς εθνοκεντρισμού και ψευδούς συνείδησης.

Τι να πει κανείς, όμως, για τον «εκσυγχρονιστή» πρόεδρο της ΝΔ Κυριάκο Μητσοτάκη που αρνείται και απωθεί ταυτόχρονα την ιστορία του πατέρα του στο μακεδονικό αλλά και τον ίδιο τον εαυτό του ως μετριοπαθή κεντροδεξιό, σύμφωνα με το προφίλ που ο ίδιος προβάλλει. Η as if εικόνα «μεταρρυθμιστή» που προσπάθησε να σφυρηλατήσει όλο αυτό το διάστημα κατέρρευσε στην πρώτη αναμέτρησή του με την βαθιά ΝΔ. Δηλαδή, η «εκσυγχρονιστική» εξαγγελία ηττήθηκε από τη γνωστή εθνικολαϊκιστική επανάληψη.

Το αποκρουστικό αυτό παζλ συμπληρώνεται από τον επαγγελματία υπερπατριώτη Ανδρέα Λοβέρδο, γνωστό υπέρμαχο της διαφορετικότητας και της κοινωνικής ανοχής (βλ σκάνδαλο οροθετικών γυναικών) και από τον αναπάντεχα μακεδονομάχο Χάρη Θεοχάρη του Ποταμιού που σύρθηκε πίσω από τη ΝΔ.

Η εθνική μυθοπλασία και πρωτόγονη εξιδανίκευση του ένδοξου παρελθόντος αποτέλεσαν διαχρονικά έναν συλλογικό μηχανισμό στρεβλής και μυωπικής ανάλυσης της πραγματικότητας.

Οι φανατικοί πατριδοκάπηλοι μισούν την πολυπλοκότητα. Αρκούνται σε πολεμοχαρείς ιαχές, προσπαθώντας μάταια να καλύψουν τη γύμνια τους και την εθνική αποτυχία μιας χρεοκοπημένης χώρας. Χωρίς ίχνος ντροπής, ενοχής και εσωτερίκευσης της ευθύνης τους.

Ίσως κάτι λέει για τη μικροκομματική καπηλεία με στόχο την παραίτηση του Γ. Μουζάλα, ανθρώπινα και όχι πολιτικά, μια παλιά γαλλική παροιμία: «Μιλούν για τη φιλία και είναι υποκριτές, μιλούν για τον έρωτα και είναι άπιστοι, μιλούν για μένα και δεν με ξέρουν».

 "Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η χαρά της παρηγοριάς απαντά σε βαθιές απαιτήσεις..." (Ουμπέρτο Εκο)

Ο λαϊκισμός, ως ιδεολογική ηγεμονία μιας κατακερματισμένης κοινωνίας, διαπερνά "οριζόντια"ως πολιτική έκφραση, πολιτιστικό εποικοδόμημα, αντίσταση στην ορθολογική-κοινωνική οργάνωση, δημαγωγία, αδυναμία κατανόησης της πραγματικότητας και νοοτροπία το σύνολο  των πολιτικών σχηματισμών, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Ευρώπη.

Ωστόσο, υπάρχουν δύο σημαντικές διαφοροποιήσεις της ελληνικής ιδιαιτερότητας από τη δυτικοευρωπαϊκή: πρώτον, στην Ελλάδα ο λαϊκισμός, αδίκως κατά τη γνώμη μου, τείνει να ταυτιστεί με το ήθος, την πολιτική  πρακτική και την ιδεολογία της μεταπολιτευτικής αριστεράς και κεντροαριστεράς (όπως καθορίστηκε από την ηγεμονία του ΠΑΣΟΚ), ενώ στην Ευρώπη η αναφορά στον λαϊκισμό καλύπτει τους δεξιούς και ακροδεξιούς πολιτικούς σχηματισμούς που συγκροτούνται στη βάση ενός  αντι-μεταναστευτικού και ευρωσκεπτικιστικού λόγου. Δεύτερον, ο ακραίος και ανεύθυνος αντι-λαϊκισμός, ο οποίος δαιμονοποιεί  φανατικά κάθε αναφορά στον λαό, τείνει σε τελική ανάλυση να υπονομεύει την ίδια την διαφωνία, τον πλουραλισμό, την ανάγκη μείωσης των τερατωδών κοινωνικών ανισοτήτων στο όνομα της αναφοράς στον ρεαλισμό και στο εφικτό.

 Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός του λαϊκισμού είναι η ιδέα σύμφωνα με την οποία οι επιθυμίες και οι πεποιθήσεις των λαϊκών μαζών αποτελούν βάσιμο οδηγό πολιτικής δράσης. Μέσα από αυτήν τη οπτική, ο έπαινος και η κολακεία των αδυναμιών και των ελαττωμάτων του λαού,η διαρκής διέγερση του θυμικού του, καθώς και η υιοθέτηση επιχειρημάτων η θέσεων που τον ευχαριστούν, χωρίς όμως να τον ωφελούν, κατατείνουν στην εξασφάλιση της εύνοιάς του σε όλα τα επίπεδα. Μια δημοκρατία του θυμικού, μια συναισθηματική δημοκρατία, στην λειτουργία της οποίας σχεδόν όλοι εγκλωβιζόμαστε με ασυνείδητα συγκινησιακά κριτήρια (το"νέο"που ελπίζουμε ότι θα ανατρέψει το διεφθαρμένο παλιό κ.ά.), έχει σαν ορατή συνέπεια την υιοθέτηση μηχανισμών παρηγοριάς, σαν ανακούφιση της ανθρώπινης οδύνης, που εκπηγάζει από τις ατελείωτες διαψεύσεις, ταπεινώσεις και στρεβλώσεις της ίδιας της πραγματικότητας.

Το βίωμα απουσίας προοπτικής για το μέλλον και επένδυσης στην ελπίδα καλλιεργεί συστηματικά την διαβρωτική για την σκέψη και  τον αναστοχασμό,   ηδονοθηρική λαϊκιστική ρητορεία.

Ας εξετάσουμε πολύ σχηματικά δύο επίκαιρες εκφράσεις του λαϊκισμού:

Μέσα στο ασφυκτικό  πλαίσιο της μόνης ισχύουσας για την χρεοκοπημένη χώρα μας πολιτικής, αυτής της θανατηφόρας θεραπευτικής αγωγής των μνημονίων, η εκλογή  του Κ.Μητσοτάκη στην ηγεσία της Ν.Δ. αλλάζει τις ισορροπίες στο σύνολο του πολιτικού σκηνικού.

Ωστόσο, οι κατά την πρόσφατη υπουργική θητεία του οριζόντιες απολύσεις επαγγελματικών κατηγοριών(καθαρίστριες, σχολικοί φύλακες, δημοτικοί αστυνόμοι), η πρόθεσή για κατάργηση της διαύγειας, η διαφαινόμενη εκ προοιμίου απόρριψη κάθε συναίνεσης  με την κυβέρνηση για το απόλυτο αδιέξοδο του ασφαλιστικού, η τακτική συμμαχία με τα λαϊκιστικά-ακροδεξιά στοιχεία της Ν.Δ.,  δεν προδιαγράφουν μια ριζοσπαστική Ευρωπαϊκή αντι-λαϊκίστικη στροφή.

Στην άλλη όχθη, το δομικό πρόβλημα του εθνικο-λαϊκισμού της δυσαρμονικής συνύπαρξης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, η αριστερή ρητορική "για όλα φταίνε οι ξένοι και ο νεο0φιλελευθερισμός”,το πέρασμα από το αντιμνημόνιο στο μνημόνιο και από το ΟΧΙ και στο ΝΑΙ, η συχνή έκφραση καθεστωτικής νοοτροπίας, το τεράστιο έλλειμμα προτάσεων για την υιοθέτηση μιας γνήσιαμεταρρυθμιστικής αριστερής ατζέντας εκτός μνημονίων, οι εξαγγελίες για τη στήριξη του κοινωνικού κράτους και της δημόσιας υγείας ενώ καθημερινά καταρρέουν, η πεισματική άρνηση για συμμαχίες και συνεργασίες με συλλογικότητες και τεχνοκράτες εκτός στενού κομματικού πυρήνα, προοιωνίζονται μάλλον την κατάρρευση του φαντασιακού και ηθικού πλεονεκτήματος της "πρώτη φορά αριστεράς" με ανυπολόγιστες ιστορικές συνέπειες.

                                                                                                     H αναμέτρηση της σχέσης του ατόμου και της ομάδας με την πολύπλοκη πραγματικότητα είναι ζωτικής σημασίας για την συγκρότηση της ταυτότητας. Όταν η ταυτότητα, ατομική και συλλογική, υπονομεύεται και το άτομο βιώνει ένα επώδυνο κενό και μια ναρκισσιστική αιμορραγία, έχει δύο επιλογές: είτε να στραφεί ενάντια στον εαυτό του , είτε να προστρέξει σε αναγκαίους μηχανισμούς αναπλήρωσης, ικανούς να του προσφέρουν , έστω παροδικά, την αναγκαία για την ψυχική επιβίωσή του παρηγοριά και αυταπάτη.

Η βασική υπόθεση εργασίας μας είναι ότι ο λαϊκισμός προσφέρει μέσα από την συνενοχή του πολιτικού συστήματος με τον λαό, ένα παρηγορητικό πλαίσιο επιβίωσης του ατόμου και της ομάδας, χρησιμοποιώντας όμως ένα φάσμα ασυνείδητων πρωτόγονων αμυνών , όπως η σχάση, η πρωτόγονη εξιδανίκευση, η προβολή, η προβλητική ταύτιση (καλό/κακό, τα αρνητικά μας στους άλλους, ο παντοδύναμος αρχηγός, για όλα φταίνε οι άλλοι κ.ά.)

Η διάψευση της πραγματικότητας και η ήττα της σκέψης και της απαραίτητης ψυχικής διεργασίας έχουν σαν βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα την αδυναμία του ατόμου και της κοινωνικής ομάδας να ζούν με την έλλειψή τους, την ευθραστοποίηση των κοινωνικών δεσμών, την αδυναμία εσωτερίκευσης της ευθύνης, την καταστροφή των συμβολικών έναντι των φαντασιακών δεσμών, την υιοθέτηση μιας λειτουργίας ναρκισσιστικής ψευδο-παντοδυναμίας ως άμυνας απέναντι στην ενοχή και την καταθλιπτική κατάρρευση.

Ίσως η καλύτερη και εν τω βάθει κατανόηση αυτής της λειτουργίας του λαϊκισμού να μας επιτρέψει την επεξεργασία αυθεντικών μεταρρυθμιστικών σχεδίων  στη βάση του ορθολογισμού, της παράδοσης του Διαφωτισμού και της υιοθέτησης ωριμότερων ατομικών και συλλογικών μηχανισμών άμυνας απέναντι στην απειλητική εξωτερική πραγματικότητα.

Η συλλογική  αναζήτηση της νοηματοδότησης της ιστορίας μας θα πρέπει να αναδεικνύει την άρνηση του λαϊκισμού σαν αντίσταση απέναντι σε μια ιστορία χωρίς νόημα.

 

Στέλιος Στυλιανίδης, Καθ.Κοιν.Ψυχιατρικής Παντείου Παν/μίου, Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής.

ΠΗΓΗ: Το Βήμα

Η Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (Ε.Π.Α.Ψ.Υ.) είναι μια μη κυβερνητική, μη κερδοσκοπική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1988 και έκτοτε δραστηριοποιείται αδιάκοπα, με σκοπό την προσφορά ενός εναλλακτικού μοντέλου παροχής ψυχιατρικής φροντίδας στην Κοινότητα.

 

Θέλοντας να προβάλουμε το έργο αξιόπιστων φορέων ψυχικής υγείας μέσα από το psychologynow.gr, απευθυνθήκαμε στον κύριο Αλέξη Κροκιδά, Επιστημονικό Υπεύθυνο του Κέντρου Ημέρας, να μας παρουσιάσει συνοπτικά την Ε.Π.Α.Ψ.Υ. και να εστιάσει στις πολύτιμες υπηρεσίες και στον αγώνα που δίνουν όλοι οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας στο Κέντρο Ημέρας, αποτυπώνοντας ταυτόχρονα την κατάσταση της ψυχικής υγείας στη χώρα μας.

 

1.  Θα θέλατε να μας συστήσετε την Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας;

Με μεγάλη μου χαρά. Η Ε.Π.Α.Ψ.Υ. είναι μια μη κυβερνητική μη κερδοσκοπική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1988 από τον Καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής, Ψυχίατρο και Ψυχαναλυτή Στέλιο Στυλιανίδη και έκτοτε δραστηριοποιείται αδιάκοπα, με σκοπό την προσφορά ενός εναλλακτικού μοντέλου παροχής ψυχιατρικής φροντίδας στην Κοινότητα, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ψυχική Υγεία «Ψυχαργώς»και με βάση τις αρχές της Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης.

 

Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, με την ανάληψη της επιστημονικής και διοικητικής ευθύνης είκοσι ενός συνολικά στεγαστικών δομών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, δύο Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας στις Κυκλάδες και ενός Κέντρου Ημέρας καινοτομεί με την δημιουργία ενός δικτύου υπηρεσιών και επαγγελματιών που εργάζονται για τους σκοπούς της Κοινωνικής Ψυχιατρικής. Η Ε.Π.Α.Ψ.Υ. έχει υποστηρίξει την ίδρυση και λειτουργία του ΚΟΙΣΠΕ του 5ου ΤΟΨΥ και τοπικών συλλόγων ψυχικής υγείας (Χαλκίδα, Β. Προάστια Αττικής, Βοιωτία).

 

 

2.  Ποιος είναι ο βασικός κορμός λειτουργίας του κέντρου ημέρας της ΕΠΑΨΥ;

Ο βασικός κορμός λειτουργίας είναι η παροχή ολοκληρωμένων υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης από την πολυκλαδική/διεπιστημονική ομάδα του Κέντρου Ημέρας.

 

3.  Ποιες υπηρεσίες παρέχει ως δομή και ποιο κοινό εξυπηρετεί;

Οι ιδιαιτερότητες του Πολυδύναμου Κέντρου Ημέρας αφορούν στην δυνατότητα να λειτουργεί πέραν του παραδοσιακού μοντέλου λειτουργίας των Κέντρων Ημέρας, συνδυάζοντας διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές υπηρεσίες. Επιγραμματικά οι υπηρεσίες μας, οι οποίες φυσικά είναι όλες δωρεάν, περιλαμβάνουν:

 

(α) Ημερήσιο Πρόγραμμα. Ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης για ενήλικες με σοβαρές ψυχικές διαταραχές. Περιλαμβάνει παρακολούθηση δομημένων ομάδων σε ημερήσια βάση αλλά και ατομικές συναντήσεις με βάση το εξατομικευμένο σχέδιο φροντίδας στην διαμόρφωση του οποίου συμμετέχουν ενεργά οι εξυπηρετούμενοι. Βασίζεται στην φιλοσοφία του Recovery σαν προσωπική διαδρομή του καθένα προσανατολισμένη στην ενδυνάμωση, αυτονόμηση και συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

 

(β) Κοινωνική Λέσχη. Πρόκειται για έναν πολυχώρο ομάδων ψυχαγωγικού, κοινωνικού και δημιουργικού χαρακτήρα. Απευθύνεται σε άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα που μένουν στην κοινότητα με σκοπό να αναπτύξουν ένα κοινωνικό δίκτυο, να αξιοποιήσουν δημιουργικά το χρόνο τους, να αναπτύξουν ενδιαφέροντα και να αποκτήσουν κοινωνικές δεξιότητες.

 

(γ) Υπηρεσία Βραχείας Ψυχοθεραπείας. Παρέχεται βραχύχρονη ατομική ψυχοθεραπεία, μέγιστης διάρκειας 15 εβδομαδιαίων συνεδριών. Η διάρκεια των ομαδικών ψυχοθεραπειών κυμαίνεται από 3 μήνες έως 1 έτος, ανάλογα με το πρωτόκολλο κάθε θεραπευτικού προγράμματος. Τα τελευταία χρόνια η υπηρεσία έχει εμπλουτιστεί με την προσθήκη εικαστικής ψυχοθεραπείας. Η ατομική και ομαδική εικαστική ψυχοθεραπεία, χρησιμοποιεί την τέχνη, ως μέσο έκφρασης και διερεύνησης συναισθημάτων ή συμπεριφορών που λειτουργούν ανασταλτικά στην προσωπική ανάπτυξη του ατόμου. Απευθύνεται σε άτομα με ποικίλα προβλήματα ψυχικής υγείας ενώ δεν προϋποθέτει εικαστικές γνώσεις ή δεξιότητες.

 

(δ) Ομάδα εντατικής κατ οίκον παρέμβασης (Assertive Community Treatment). Πρόκειται για μια καινοτόμο υπηρεσία και προσέγγιση για τα Ελληνικά δεδομένα (αλλά όχι και για τα διεθνή, όπου τέτοιες ομάδες έχουν θεσμοθετηθεί και λειτουργούν εδώ και τριάντα χρόνια).

 

Σε αυτή την υπηρεσία επισκεπτόμαστε άτομα με σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας τα οποία διαβιούν στην κοινότητα και τα οποία δυσκολεύονται να δεσμευτούν με υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Κεντρικός στόχος είναι η πρόληψη νοσηλείας με παρεμβάσεις σε πολλαπλά επίπεδα όπως φαρμακευτικό, ψυχοθεραπευτικό, στεγαστικό, οικογενειακό, επαγγελματικό. Η πολυκλαδική ομάδα απαρτίζεται από ψυχολόγους, ψυχίατρο, κοινωνικό λειτουργό και νοσηλεύτρια.

 

(ε) Ψυχιατρική παρακολούθηση – Συνταγογράφηση. Παρέχεται ψυχιατρική παρακολούθηση – συνταγογράφηση χωρίς χρονικό περιορισμό. Η συνταγογράφηση ψυχιατρικών φαρμάκων δίδεται σε ασφαλισμένους στον ΕΟΠΥΥ.

 

 

 

4.  Πως μπορεί κάποιος να επωφεληθεί των υπηρεσιών της ΕΠΑΨΥ και του κέντρου ηημέρας, ποια είναι η συνήθης διαδικασία;

Προσπαθούμε να συνδυάσουμε την πολιτική της άμεσης πρόσβασης, π.χ κάποιος παίρνει τηλέφωνο και αιτείται ψυχοθεραπεία, με την διαδικασία παραπομπής. Είμαστε υποχρεωμένοι από το νομικό πλαίσιο που διέπει την λειτουργία του Κέντρου Ημέρας, να ακολουθούμε την διαδικασία παραπομπής και τις αρχές της τομεοποίησης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε εξυπηρετούμενος πρέπει να προσκομίζει παραπεμπτικό είτε από γιατρούς (ορισμένες ειδικότητες) του δημοσίου ή ιδιώτες είτε από την κοινωνική υπηρεσία του δήμου.

 

Επειδή αυτή η διαδικασία μπορεί να δυσκολεύει αρκετό κόσμο, κάνουμε ότι μπορούμε για τους διευκολύνουμε και μέχρι τώρα αυτό φαίνεται να δουλεύει ικανοποιητικά. Όσον αφορά την τομεοποίηση, αυτό απλά σημαίνει ότι εξυπηρετούμε κατοίκους του 5ου ΤοΨΥ (Τομέας Ψυχικής Υγείας) που καλύπτει τα βορειοανατολικά προάστια, πχ, Μαρούσι, Κηφισιά, Μελίσσια, Βριλήσσια, Λυκόβρυση, Πεντέλη, Διόνυσο, Πεύκη και άλλους δήμους. Ο πληθυσμός του 5ου ΤοΨΥ είναι 326.000 και είμαστε το μοναδικό Κέντρο Ημέρας.

 

Όπως καταλαβαίνετε, είναι πρακτικά αδύνατον να καλύψουμε τις ανάγκες όλου του τομέα. Ας σημειώσουμε εδώ ότι η ιστορία της τομεοποίησης είναι μια πονεμένη ιστορία γιατί στην πράξη οι αρχές της τομεοποίησης δεν τηρούνται. Σε κάθε περίπτωση, αν κάποιος εκτός τομέα απευθυνθεί σ’ εμάς και δεν μπορούμε να τον εξυπηρετήσουμε, προσπαθούμε να τον συμβουλεύσουμε και να τον κατευθύνουμε στις υπηρεσίες του τομέα στον οποίο ανήκει, αν και πολλές φορές δεν υπάρχουν τέτοιες υπηρεσίες.

 

5.  Ποιες είναι οι βασικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ΕΠΑΨΥ στη λειτουργία της αλλά και στην εξυπηρέτηση των ληπτών ψυχικής υγείας;

Είναι αυτές που έχει αναδείξει η αξιολόγηση του προγράμματος Ψυχαργώς. Ένα κατακερματισμένο σύστημα όπου η διασύνδεση των υπηρεσιών και μονάδων ψυχικής υγείας λειτουργεί ευκαιριακά, στην καλύτερη περίπτωση, όπου το συνεχές της φροντίδας παραμένει ανεκπλήρωτο μεταρρυθμιστικό όνειρο, ή επιτρέψτε μου να το πω κάπως πιο δραματικά, ένας εφιάλτης για τους ασθενείς. Για να λειτουργήσει καλά μια υπηρεσία στον χώρο της ψυχικής υγείας δεν φτάνει να είναι στελεχωμένη με άριστους επαγγελματίες, δεν φτάνει να έχει όραμα, ενθουσιασμό, καινοτόμες ιδέες.

 

Όλα αυτά φυσικά είναι απαραίτητα, αλλά δεν φτάνουν. Πρέπει να υπάρχει ένα λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο διασύνδεσης υπηρεσιών και φορέων. Καμία δομή ή υπηρεσία δεν μπορεί να επιτελέσει το δύσκολο έργο της από μόνη της, όσο καλή κι αν είναι. Δεν είναι η ψυχική υγεία η άγρια δύση για μοναχικούς καουμπόηδες και χρυσοθήρες.

 

Πέραν τούτου, ιστορικά έχουμε αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες στη ροή της χρηματοδότησης από το υπουργείο υγείας αλλά και δυσκολίες επικοινωνίας και συνεργασίας αλλά δεν θα ήθελα εδώ να επιδοθώ στη συνηθισμένη ρητορική ότι για όλα φταίει το υπουργείο και η εκάστοτε πολιτική ηγεσία.

 

6.  Ποιους επαγγελματίες ψυχικής υγείας απασχολεί η ΕΠΑΨΥ και ποιος είναι ο ρόλος του ψυχολόγου στην ΕΠΑΨΥ;

Σε όλες τις δομές της ΕΠΑΨΥ και φυσικά και στο Κέντρο Ημέρας, απασχολούνται επαγγελματίες από όλο το εύρος των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, π.χ εργοθεραπευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, νοσηλευτές. Συγνώμη, ξέχασα τους ψυχιάτρους. Αστειεύομαι, δεν τους ξέχασα καθόλου. Απλώς ήθελα να επισημάνω εδώ ότι οι πολύ αγαπητοί, έμπειροι και ικανότατοι ψυχίατροι που απασχολούνται στην ΕΠΑΨΥ μοιράζονται όλοι το όραμα μιας σύγχρονης και κριτικής κοινωνικής ψυχιατρικής που αναγνωρίζει ότι ο ψυχίατρος είναι μέλος της διεπιστημονικής/πολυκλαδικής ομάδας και όχι πάνω από αυτήν.

 

Με ρωτήσατε για τον ρόλο του ψυχολόγου κι εγώ φαίνεται να σας απάντησα για τον ρόλο του ψυχιάτρου. Ακούστε, ο κάθε επαγγελματίας ψυχικής υγείας έχει έναν διακριτό ρόλο, διαφορετικές δεξιότητες, γνώσεις από τις σπουδές του, κοκ. Ωστόσο, κι εδώ είναι η πρόκληση, πρέπει όλοι να λειτουργούν συμπληρωματικά πέραν από στενά συντεχνιακά συμφέροντα ή άλλες προκαταλήψεις και αγκυλώσεις περί του ποιός είναι ο πιο σημαντικός στην ομάδα.

 

Επιτρέψτε μου εδώ μια σύντομη αναφορά από την εμπειρία μου στην Αγγλία, και συγκεκριμένα στο Camden στο βόρειο Λονδίνο πριν από 20 χρόνια, όταν μετά από πολύμηνους και πολύπλοκους σχεδιασμούς, διαπραγματεύσεις, διαβουλεύσεις και συμβιβασμούς, συστεγάστηκαν για πρώτη φορά όλες οι ειδικότητες της πολυκλαδικής ομάδας και άρχισε ουσιαστικά να λειτουργεί η ομάδα ως ομάδα (Community Mental Health Team) όπως προέβλεπε η σχετική νομοθεσία. Πέρασαν αρκετά χρόνια με εντάσεις, ανταγωνισμούς αλλά και παραγωγική δουλειά για να συνηθίσουμε να συνυπάρχουμε και να δουλεύουμε σαν ομάδα.

 

Τώρα συγκεκριμένα για τον ρόλο των ψυχολόγων. Οι ψυχολόγοι που απασχολούνται σε όλες τις δομές της εταιρείας, Στεγαστικές, Κέντρο Ημέρας, Κινητές Μονάδες είναι κατ αρχήν όλοι πιστοποιημένοι με άρτια εκπαίδευση και οι περισσότεροι με μεταπτυχιακές σπουδές. Η κουλτούρα στην ΕΠΑΨΥ είναι ανοιχτή σε διαφορετικές προσεγγίσεις οι οποίες εμπλουτίζουν τόσο την κλινική πράξη όσο και την έρευνα. Έχουμε ψυχολόγους με εξειδίκευση στην Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), στην Συστημική Θεραπεία, και βέβαια Ψυχοδυναμικής προσέγγισης. Οι ψυχολόγοι μας προσφέρουν ατομική, οικογενειακή και ομαδική ψυχοθεραπεία. Εμπλέκονται όμως και συμμετέχουν ενεργά και σε ευρύτερες κοινοτικές δράσεις/παρεμβάσεις, πέραν της καθιερωμένης κλινικής πράξης.

 

Το έργο που επιτελούμε και η φιλοσοφία μας απαιτούν ψυχολόγους οι οποίοι δεν είναι εγκλωβισμένοι σε έναν μεθοδολογικό ατομισμό που βλέπει το υποκείμενο αποκομμένο από το κοινωνικό, αλλά οι οποίοι έχουν μια τουλάχιστον στοιχειώδη κοινωνική θεώρηση των πραγμάτων. Η ψυχολογία δεν είναι, η τουλάχιστον δεν θα έπρεπε να είναι, ένα μηχανιστικό τυφλοσούρτι προσχεδιασμένων τεχνικών για την επισκευή  του καρμπυρατέρ ή της αντλίας της «ψυχικής μηχανής».

 

 

7.  Μπορεί κάποιος να προσφέρει εθελοντική εργασία και ποια είναι η διαδικασία που απαιτείται;

Βεβαίως. Παίρνουμε τον θεσμό της εθελοντικής εργασίας πολύ σοβαρά. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι προσπαθούμε να προσφέρουμε στους εθελοντές μας ευκαιρίες για ουσιαστική συμμετοχή στο πολύπλευρο έργο μας αλλά και ευκαιρίες να αναπτύξουν γνώσεις, δεξιότητες και εμπειρία.

 

Οι εθελοντές εμπλουτίζουν το έργο μας και προσφέρουν ο καθένας ανάλογα με τις γνώσεις του και το ταλέντο του και φυσικά ανάλογα με τις δικές μας ανάγκες. Αν και όλοι οι εθελοντές μας έχουν ένα ενδιαφέρον για την ψυχική υγεία δεν χρειάζεται καθόλου να προέρχονται από τον χώρο της ψυχικής υγείας. Ενδεικτικά αναφέρω, έχουμε ηθοποιούς που οργανώνουν θεατρικές ομάδες, φωτογράφους, καθηγητές ξένων γλωσσών, ανθρώπους με εμπειρία στο marketing, site designers. Η διαδικασία είναι απλή.

 

Οποιος ενδιαφέρεται για εθελοντική εργασία, στέλνει το βιογραφικό του, και μετά τους καλούμε για μια πρώτη συνάντηση γνωριμίας και για να διερευνήσουμε που και πως θα μπορούσαν να δουλέψουν. Κάθε εθελοντής υπογράφει μια σύμβαση εθελοντικής εργασίας η οποία περιγράφει τις υποχρεώσεις του εθελοντή και τις δικές μας. Ζητούμε από τους εθελοντές μας κάποια ελάχιστη δέσμευση όσον αφορά τον χρόνο δέσμευσης τους αλλά αναγνωρίζουμε βέβαια ότι αν κάποιος βρει δουλειά πριν τελειώσει η σύμβαση του θα αναγκαστεί να φύγει. Προσφέρουμε εποπτεία και υποστήριξη σε όλους τους εθελοντές μας.

 

8.  Ποιος είναι ο δικός σας ρόλος στην ΕΠΑΨΥ, όσον αφορά τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες; Πόσο καιρό παρέχετε τις υπηρεσίες σας σε αυτή τη δομή;

Είμαι Επιστημονικά Υπεύθυνος του Κέντρου Ημέρας και μόλις έκλεισα δύο χρόνια σ’ αυτή τη θέση. Αυτή είναι μάλιστα και η πρώτη δουλειά μου στην Ελλάδα μια και έφυγα από την Ελλάδα τα 1986 και επέστρεψα το 2013. Δεν υπολογίζω διάφορες ευκαιριακές δουλειές που έκανα τα φοιτητικά μου χρόνια για τα προς το ζην, ή μάλλον, «για τα προς μπαράκια», διακοπές σε νησιά, και παρόμοιες δραστηριότητες.

 

Τώρα, για να μην αρχίσω να αναπολώ τα φοιτητικά μου χρόνια στην Ελλάδα, ας επιστρέψω στην ερώτηση σας. Σαν Επιστημονικά Υπεύθυνος έχω την ευθύνη του συντονισμού της διεπιστημονικής ομάδας και όλων των παρεχόμενων υπηρεσιών του Κέντρου Ημέρας. Πέραν όμως από τις συμβατικές μου υποχρεώσεις και καθήκοντα που απορρέουν από τον σχεδιασμό, οργάνωση και αξιολόγηση του συνολικού αποκαταστασιακού / θεραπευτικού έργου του Κέντρου Ημέρας, δραστηριοτήτων, προγραμμάτων, πρωτοκόλλων, καθώς και την ανάπτυξη διασύνδεσης και δικτύου συνεργασίας με εξωτερικούς φορείς και υπηρεσίες, υπάρχει και μια άλλη πτυχή του ρόλου μου την οποία θεωρώ εξίσου σημαντική. Να συμβάλλω στην διατήρηση αλλά και περαιτέρω ανάπτυξη - γιατί φυσικά δεν προσπαθούμε να «διατηρήσουμε πάση θυσία έθιμα και παραδόσεις- του ήθους και φιλοσοφίας που διέπουν το έργο μας στην ΕΠΑΨΥ.

 

Κι εδώ βρίσκω ίσως την πιο δύσκολη πρόκληση. Η πατερναλιστική κουλτούρα στην ψυχική υγεία, ή ίσως θα έπρεπε να μιλάμε για ιδεολογία παρά για κουλτούρα, είναι βαθιά ριζωμένη σε θεσμούς, κλινικές/θεραπευτικές πρακτικές, προσεγγίσεις και συμπεριφορές κι αυτό δεν αλλάζει εύκολα. Αυτό που προσπαθούμε να καλλιεργήσουμε στην ΕΠΑΨΥ είναι ένα διαφορετικό ήθος και μια διαφορετική θεώρηση και αντιμετώπιση της ψυχικής οδύνης.

 

 

9.  Τι σας λένε οι άνθρωποι που δέχονται τις υπηρεσίες σας, πώς αναγνωρίζουν το έργο σας;

Εδώ ίσως θα έπρεπε να δώσω την στερεότυπη και προβλέψιμη απάντηση ότι δηλαδή μας λένε πόσο ευγνώμονες είναι για τις υπηρεσίες που τους προσφέρουμε, πόσο τους έχουμε βοηθήσει να αποκτήσουνε εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα αλλά και προβλήματα που τους βασανίζουν, να διεκδικήσουν τα δικαιώματα τους, πόσο έχει αλλάξει η ζωή τους προς το καλύτερο, πόσο ενδυναμώθηκαν, κοκ.

 

Ακούστε, ναι, οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που δέχονται τις υπηρεσίες μας αυτά εκφράζουν και φυσικά αυτό μας ευχαριστεί και μας δίνει μια αίσθηση επιβεβαίωσης, κάτι που όλοι, όχι μόνο οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, χρειαζόμαστε στη ζωή μας. Ωστόσο εδώ ελλοχεύει ο κίνδυνος της επανάπαυσης και ίσως μιας κάποιας ναρκισσιστικής παντοδυναμίας. Πέραν από τις εκφράσεις ευγνωμοσύνης, θα πρέπει να επαγρυπνούμε και να αφουγκραζόμαστε τις εκφράσεις απόγνωσης, θυμού, απογοήτευσης αλλά και τις σιωπές αυτών που δυσκολεύονται να αρθρώσουν τις επιθυμίες τους.

 

Πρέπει να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε και τις αποτυχίες μας, και να καταλαβαίνουμε τα όρια μας ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

 

10.  Τι δράσεις έχουν υλοποιηθεί από την ΕΠΑΨΥ στο παρελθόν και ποιες «τρέχουν» αυτό το διάστημα;

Η ΕΠΑΨΥ στην πολύχρονη ιστορία της έχει υλοποιήσει πολλές δράσεις από διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, συνέδρια, ημερίδες σε συνεργασία με φορείς τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ερευνητικά προγράμματα. Συνεργάστηκε με την ΕΣΑΜΕΑ στην υλοποίηση έργου «Αυτό-εκπροσώπηση και αυτό-συνηγορία ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας» (οργάνωση συναντήσεων ληπτών, εκπαίδευση εκπαιδευτών, οργάνωση εκπαιδευτικών ληπτών).

 

Η ΕΠΑΨΥ έχει υπογράψει σύμφωνο συνεργασίας με το Γενικό Φιλόπτωχο Ταμείο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών για την οργάνωση από κοινού οργανωμένων δράσεων ενάντια στην κρίση (π.χ. οργάνωση ομάδων αυτοβοήθειας, ομάδων ψυχοκοινωνικής υποστήριξης ανέργων/ εκπαιδευτικών/ γυναικών κλπ). Έχει υποστηρίξει την ίδρυση και λειτουργία συλλόγων οικογενειών για την ψυχική υγεία (Χαλκίδα, Β. Αττική, Βοιωτία). Συμμετέχει στο Πρόγραμμα WHO Quality Rights (Βελτίωση και προστασία δικαιωμάτων στην ψυχική υγεία): Οργάνωση εκπαιδευτικού, μετάφραση ερευνητικών εργαλείων, πιλοτική εφαρμογή. Είμαστε Μέλοςτου European Network for Training and Research in Mental Health ENTER από το 2005, και Associate member της European Alliance against Depression από το 2014.

 

Ενδεικτικά, οι δράσεις που τρέχουν αυτή την περίοδο είναι:

1) Αυτοβοήθεια, Δικτύωση και Θεραπευτική Υποστήριξη στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης σε αστικές και νησιωτικές περιοχές που περιλαμβάνει τον σχεδιασμό Εκπαιδευτικού πακέτου για τη θεραπευτική παρέμβαση και την εκπαίδευση στην αυτοβοήθεια, Ανάπτυξη Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας, Εκπαίδευση Εκπαιδευτών, Θεραπευτικές Ομάδες, Αξιολόγηση  και

 

2) Ανάπτυξη δικτύου συμβουλευτικών σταθμών για την προώθηση δράσεων πρόληψης και παρέμβασης για την άνοια σε αστικές και απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές σε συνεργασία με την Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών και περιλαμβάνει την ανάπτυξη προτύπων και επιστημονικός σχεδιασμός, Σύσταση και Εκπαίδευση Ομάδας Υλοποίησης του έργου, Λειτουργία συμβουλευτικών σταθμών για την άνοια. Εξ αποστάσεως εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και φροντίδας.

 

11.  Ποια είναι η συμβολή της εκάστοτε κυβέρνησης στο έργο σας; Πώς πιστεύετε ότι το ελληνικό κράτος αντιμετωπίζει την ψυχική ασθένεια στο σύνολό της; Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει για να βελτιωθούν οι συνθήκες;

Ενδιαφέρουσα και δύσκολη ερώτηση. Ενδιαφέρουσα γιατί μας υπενθυμίζει καίρια ότι η αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας, όπως καταλαβαίνει ο καθένας την ψυχική ασθένεια, δεν εκτυλίσσεται σε ένα φαντασιωτικό επέκεινα αλλά διαμορφώνεται μέσα σε ένα κοινωνικό-πολιτικό-ιδεολογικό και οικονομικό πεδίο σκληρών αντιθέσεων και ανταγωνισμών και όχι μόνο εγχώριων. Και αυτό φυσικά δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Και δύσκολη ερώτηση, για δύο λόγους.

 

  • Πρώτον γιατί η εμπειρία μου στην Ελλάδα είναι μόλις δύο χρόνων κι έτσι δεν μπορώ να επιχειρήσω μια έγκυρη απάντηση για το τι έκανε η εκάστοτε πολιτική ηγεσία τα τελευταία είκοσι τριάντα χρόνια.
  • Δεύτερον, γιατί θα προτιμούσα τον χώρο και τον χρόνο να σκεφτώ, να επεξεργαστώ και να ετοιμάσω μια απάντηση στοιχειωδώς τεκμηριωμένη, πέραν από τις γνωστές γενικολογίες τις οποίες έχω βαρεθεί να ακούω να επαναλαμβάνονται άκριτα «δεξιά κι αριστερά».

 

Θα προσπαθήσω ωστόσο να μοιραστώ εδώ κάποιες πρόχειρες σκέψεις και εκτιμήσεις. Το ελληνικό κράτος δεν κάνει τίποτα ριζικά διαφορετικό από αυτό που έκαναν ή προσπάθησαν να κάνουν τα διάφορα κράτη ας πούμε στην Αγγλία, στις ΗΠΑ, στην Σουηδία, στην Γαλλία, στην Ιταλία, στην Αυστραλία και σε άλλες χώρες πριν από τριάντα χρόνια, είκοσι χρόνια ή οποτεδήποτε άλλοτε, ανάλογα με την ιστορική-κοινωνική -πολιτική συγκυρία της κάθε χώρας. Ας μη σας φανεί προκλητική αυτή η εκτίμηση. Ας μην βιαστούμε να αναφωνήσουμε, Μα πώς? Στις άλλες χώρες που αναφέρεις, υπάρχει οργάνωση, υπάρχουν θεσμικά πλαίσια, πόροι, υπάρχει σοβαρή αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας, υπάρχει σεβασμός στα δικαιώματα των ασθενών, υπάρχει αν όχι άριστη, τουλάχιστον ικανοποιητική προσβασιμότητα σε υπηρεσίες, θεραπείες, προγράμματα αποκατάστασης, αξιολόγηση αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών, κοκ.

 

Στην Ελλάδα οι εκάστοτε κυβερνήσεις είτε αδυνατούσαν είτε δεν ενδιαφέρθηκαν, είτε δεν είχαν το όραμα, είτε την πολιτική βούληση να υλοποιήσουν τα βασικά της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και να που είμαστε τώρα. Ακούστε, είναι αλήθεια ότι ιστορικά, ή μάλλον καθαρά χρονικά «είμαστε πίσω» με όρους ψυχιατρικής μεταρρύθμισης κι ότι έχουμε ακόμα ίσως πολλά να κατακτήσουμε από αυτά που έχουν κατακτηθεί σε άλλες χώρες. Αλλά ας μην είμαστε αφελείς να θεωρούμε a priori ότι ας πούμε η ποιότητα ζωής κάποιου με χρόνια σχιζοφρένεια είναι καλύτερη στην Ιταλία ή στην Αγγλία, ή στην Αμερική από ότι στην Ελλάδα. Τα ίδια φάρμακα χρησιμοποιούνται στην Αγγλία στην Γερμανία και στην Ελλάδα, οι ίδιες τεχνικές ψυχοθεραπείας, υπάρχουν οι ίδιες ειδικότητες επαγγελματιών ψυχικής υγείας, οι υπηρεσίες πάνω κάτω είναι οι ίδιες.

 

Φυσικά υπάρχουν διαφορές και ιδιαιτερότητες στην οργάνωση, στην κουλτούρα κλπ. Και ας μην συζητήσουμε εδώ τις τεράστιες μεθοδολογικές δυσκολίες που υπάρχουν σε έρευνες που προσπαθούν να συγκρίνουν τέτοια μεγέθη, αλλά και παραδοξολογικά ευρήματα σε αρκετές τέτοιες έρευνες, αλλά ας κρατήσουμε τουλάχιστον τούτο: ότι αυτές οι υπεραπλουστεύσεις δεν είναι μόνο παραπλανητικές αλλά και επιζήμιες. Δεν έχω την παραμικρή πρόθεση να δώσω άλλοθι στο ελληνικό κράτος αλλά πρέπει κάποια στιγμή εμείς οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας που ξέρουμε τόσο καλά να παραπονιόμαστε ότι το κράτος φταίει για όλα γιατί δεν μας παρέχει τα θεσμικά εργαλεία και τους πόρους να κάνουμε τη δουλειά μας, να αναλογιστούμε τον δικό μας ρόλο, τα δικά μας όρια και τις δικές μας ευθύνες.

 

Πάνω από είκοσι χρόνια ακούω τις μονότονες παραλλαγές πάνω το ίδιο θέμα «Αν είχαμε περισσότερους ψυχολόγους, ψυχιάτρους, νοσηλευτές, κοινωνικούς λειτουργούς, αν είχαμε περισσότερες κλίνες, περισσότερες κοινοτικές δομές…» Και τι θα γινόταν? Θα γιατρεύαμε την σχιζοφρένεια, θα μειώναμε τις αυτοκτονίες? Δεν συμφωνώ ότι είναι θέμα πόρων μόνο. Γι αυτό λέω ότι πρέπει κι εμείς οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας να ρίξουμε μια σκληρή και κριτική ματιά στα όρια μας, και εννοώ τα όρια των παρεμβάσεων μας είτε αυτές είναι ψυχαναλυτικές, είτε φαρμακευτικές είτε οτιδήποτε άλλο. Τώρα, τι πιστεύω ότι πρέπει να γίνει για να βελτιωθούν οι συνθήκες.

 

Αν μπορούσα να απομονώσω ένα πράγμα μόνο, θα διάλεγα την θέσπιση ενός εύχρηστου και αυστηρά υλοποιήσιμου συστήματος ανεξάρτητης και δωρεάν συνηγορίας τουλάχιστον για οποιονδήποτε υπόκειται στα άρθρα του νόμου 2071/1992 σχετικά με τις ακούσιες νοσηλείες και οποιονδήποτε υπόκειται στη διαδικασία δικαστικής συμπαράστασης. Ναι καταλαβαίνω, ότι υπάρχει υποστελέχωση σε ψυχιατρικά τμήματα, έλλειψη διασύνδεσης υπηρεσιών, ανεπαρκείς και άνισα κατανεμημένες κοινοτικές δομές, ο κατάλογος είναι μακρύς. Ωστόσο, αν ήταν να αλλάξει μόνο ένα πράγμα, εγώ θα επέμενα σ’ αυτό. Η συστηματική παραβίαση των δικαιωμάτων των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας θα πρέπει να σταματήσει άμεσα ακόμα κι αν τίποτα άλλο δεν αλλάξει.

 

12.  Γνωρίζουμε ότι είστε πολύ ενεργός στον τομέα της ψυχικής υγείας, με καίριες πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις. Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας κάποια σκέψη ή συναίσθημα που έχετε αποκομίσει από τη μέχρι τώρα εμπειρία σας στην ΕΠΑΨΥ;

Σας ευχαριστώ για την φιλοφρόνηση αν και δεν είμαι σίγουρος ότι είμαι περισσότερο ή λιγότερο ενεργός από συναδέλφους σε ρόλο παρόμοιο με τον δικό μου. Τα δικαιώματα των ληπτών και η συνηγορία είναι πολύ κοντά στη καρδιά μου, στα ενδιαφέροντα μου και στην επαγγελματική μου εμπειρία κι έτσι προσπαθώ να συμβάλλω σε πρωτοβουλίες και να συμμετέχω σε παρεμβάσεις που προωθούν την υπόθεση των δικαιωμάτων.

 

Όσο για τη μέχρι τώρα εμπειρία μου στην ΕΠΑΨΥ, σκέφτομαι ότι είμαι τυχερός που δουλεύω με συναδέλφους οι οποίοι νοιάζονται και προβληματίζονται για την υπόθεση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αυτό ακούγεται ίσως τόσο απλό, αλλά για μένα τουλάχιστον είναι πολύ σημαντικό.

 

------------------------------------

 

Επιμέλεια συνέντευξης:

Χαράλαμπος Πίσχος

Kaylee-Ann Yates-Σπανού

 

ΠΗΓΗ: psychologynow.gr

Μετά από μια στείρα συζήτηση στο κοινοβούλιο και ατελείωτες δημόσιες διαμάχες νομοθετήθηκε το αυτονόητο: το σύμφωνο συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια. Για ιστορικούς λόγους είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Δανία έκανε αυτό το βήμα το 1989, η Νορβηγία το 1993, η Σουηδία το 1995, ενώ η Ολλανδία πρώτη θέσπισε το γάμο για τα ομόφυλα ζευγάρια το 2001, ακολουθούμενες από τη μεγάλη πλειοψηφία των ευρωπαϊκών χωρών, όπως επίσης των ΗΠΑ και του Καναδά.

 

Το debate σε αυτές τις χώρες έχει μετατοπιστεί από θέματα αρχής για τη μη παραβίαση στοιχειωδών συνταγματικών δικαιωμάτων και κοινωνικού αποκλεισμού σε μια ουσιαστική συζήτηση για τις συνθήκες και προϋποθέσεις υιοθεσίας παιδιών από τα ομόφυλα ζευγάρια.

Παρά τη σημαντική πρωτοβουλία της κυβέρνησης και την πειστική κοινοβουλευτική παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα η χώρα έπραξε, τελικά, το λιγότερο δυνατό απέναντι σε κραυγές υπέρ της ποινικοποίησης της ομοφυλοφιλίας και του κοινωνικού στιγματισμού των ομόφυλων ζευγαριών.

Μέσα σε ένα περιβάλλον ιδεολογικής, πολιτικής και αξιακής κρίσης η νομοθετική αυτή μεταρρύθμιση θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος του κοινωνικού καθρέφτη “δίχως τον οποίο ο εαυτός μας δεν μπορεί να αποκτήσει νόημα” (Κ. Τσουκαλάς 27/12/2015).

Περισσότερα...

Περισσότερα Άρθρα...

Βρίσκεστε εδώ: Home Απόψεις

Δείτε μας στο YouTube

Ακολουθήστε μας στο Twitter

 

Βρείτε μας στο Facebook